Người ta nhắc chùa Hương bằng mấy chữ "Nam thiên đệ nhất động". Nhưng điều đọng lại sau chuyến đi thường là con đò nhỏ, tiếng mái chèo khua nước giữa hai bờ núi đá, và người lái đò vừa chèo vừa kể chuyện làng.
Vị trí
Quần thể chùa Hương nằm trong vùng núi Hương Sơn bên hữu ngạn sông Đáy, nay thuộc xã Hương Sơn, thành phố Hà Nội (trước 7/2025 thuộc huyện Mỹ Đức). Đây là một trong các khu du lịch quốc gia.
Theo tài liệu lưu ở chùa, thời vua Lê Thánh Tông (1442–1497) có ba vị hòa thượng tìm thấy động Hương Tích và dựng thảo am Thiên Trù. Từ đó động Hương Tích gọi là chùa Trong, Thiên Trù là chùa Ngoài, và cả vùng được gọi chung là chùa Hương.
Chùa Thiên Trù từng bị quân Pháp đốt phá năm 1947 rồi ném bom năm 1950, chỉ còn lại vườn tháp. Chùa được tái thiết, khánh thành năm 1991; cổng Nam Thiên Môn hoàn thành năm 1994. Động Hương Tích là một hang đá lớn, bên trong có nhiều nhũ đá được người dân đặt tên theo hình dáng và thờ Phật.
Hành trình quen thuộc bắt đầu từ bến Đục, ngồi đò theo suối Yến khoảng một tiếng để đến bến Trò, rồi đi bộ lên chùa Thiên Trù. Từ Thiên Trù lên động Hương Tích có thể leo bộ theo đường núi hoặc đi cáp treo. Ngoài tuyến chính còn có các tuyến đi Long Vân, Tuyết Sơn, Hương Đài.
Mùa lễ hội
Lễ hội chùa Hương khai hội ngày mùng 6 tháng Giêng âm lịch và kéo dài đến khoảng hết tháng Ba âm lịch. Xem kinh nghiệm đi hội ở bài Lễ hội chùa Hương. Ngoài mùa hội, chùa Hương yên tĩnh hơn hẳn, nước suối trong và người chèo đò thong thả trò chuyện.
Đi từ Hà Nội
Từ trung tâm Hà Nội đi về hướng Hà Đông, theo quốc lộ 21B qua Vân Đình về Hương Sơn, khoảng 60–70 km. Có xe buýt đến bến Đục.
Lưu ý
Mua vé tham quan, vé đò, vé cáp treo tại quầy chính thức, không mua qua người lạ.
Mặc áo phao khi ngồi đò nếu có, đặc biệt với trẻ nhỏ.