Lễ hội Đền Hùng, Giỗ Tổ Hùng Vương mùng 10/3 âm lịch tại xã Hy Cương, Phú Thọ: lịch sử ngày Quốc giỗ, nghi lễ, ngày dương lịch 2027 và kinh nghiệm đi hội.
"Dù ai đi ngược về xuôi, nhớ ngày Giỗ Tổ mùng mười tháng ba." Câu ca ấy gần như người Việt nào cũng thuộc. Và mỗi năm, vào những ngày cuối xuân, hàng triệu người lại men theo bậc đá núi Nghĩa Lĩnh để thắp một nén hương nhớ ơn các vua Hùng.
Thời gian và địa điểm
Ngày chính lễ là mùng 10 tháng 3 âm lịch, tổ chức tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng, nay thuộc xã Hy Cương, tỉnh Phú Thọ (trước 7/2025 thuộc thành phố Việt Trì). Năm 2027, mùng 10 tháng 3 âm lịch rơi vào thứ Sáu, 16/4/2027. Các hoạt động văn hóa thường bắt đầu từ mấy ngày trước đó. Giỗ Tổ Hùng Vương cũng là ngày nghỉ lễ chính thức trên cả nước.
Cổng dẫn lên khu di tích Đền Hùng. Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
Từ lệ làng đến ngày Quốc giỗ
Theo Ngọc phả Hùng Vương chép thời Hồng Đức, từ thời Đinh, Tiền Lê, Lý, Trần đến Hậu Lê, vua và dân đều đến lễ các vua Hùng. Triều đình giao cho dân sở tại trông nom đền, đổi lại miễn thuế ruộng và sưu dịch. Năm 1917, đời vua Khải Định, Bộ Lễ chính thức lấy ngày mùng 10 tháng 3 âm lịch làm ngày "quốc tế", cử quan tỉnh Phú Thọ thay mặt triều đình lên đền cúng tế. Từ đó đến nay, ngày này được giữ như ngày giỗ chung của cả dân tộc.
Năm 2012, Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
Phần lễ và phần hội
Lễ dâng hương tại đền Thượng vào sáng mùng 10, do lãnh đạo Nhà nước, tỉnh Phú Thọ và đại biểu các địa phương thực hiện.
Lễ rước kiệu của các làng quanh núi Nghĩa Lĩnh, dâng bánh chưng, bánh giầy, gợi nhớ sự tích Lang Liêu.
Phần hội có hát xoan, đánh trống đồng, các trò chơi dân gian và nhiều hoạt động văn hóa, thể thao.
Trung tâm lễ hội Đền Hùng. Ảnh: Hoài Hương / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Kinh nghiệm đi hội
Ngày 9 và 10 tháng 3 âm lịch rất đông. Nếu muốn yên tĩnh, đi trước vài ngày hoặc sau Giỗ Tổ.
Giao thông quanh khu di tích được phân luồng, xe cá nhân gửi ở bãi xa, nên đi sớm.
Mang giày êm vì phải leo nhiều bậc đá lên đền Thượng, tham khảo thêm bài Đền Hùng.
Giữ đồ cá nhân cẩn thận ở nơi đông người, mặc trang phục lịch sự.